Wat is een Socratisch Gesprek?
Een socratisch gesprek is een ‘denkgesprek’. Het is een reflectief gesprek, een onderzoeksgesprek. 
In een socratisch gesprek onderzoek je wat je eigenlijk denkt en waar je dat denken op baseert.
Je komt erachter hoe jij oordeelt over een bepaalde situatie en waarom. 
Je ontdekt vaak normen, vooronderstellingen, morele oordelen, mensbeelden waarvan je niet wist dat je ze had. 
In een groep wordt helder welke opvattingen over een bepaald thema dominant zijn en welke onderbelicht.

Wil je in Jip-en-Janneke-taal met een vleugje humor meer helderheid over het socratisch gesprek? Lees dan dit artikel!

Foto

Achtergrond
Socrates is de aartsvader van de westerse filosofie.
Hij onderzocht allerlei fundamentele kwesties door middel van een gesprek.
Daartoe vroeg hij iemand zijn opvattingen over een kwestie nauwkeurig te formuleren.
Hij wilde niet alleen weten wat je van die kwestie vond, maar ook hoe je er zelf feitelijk mee omging.
Daardoor bracht hij zijn gesprekspartners ertoe niet alleen hun ideeën, maar ook hun gedrag, houding en manier van leven te onderzoeken. Socratisch onderzoek is wezenlijk zelfonderzoek.

Hoe werkt dat, een Socratisch Gesprek?
In een Socratisch Gesprek worden grote thema’s gekoppeld aan een concrete, waargebeurde situatie.
We beginnen met een thema of uitgangsvraag die van belang is voor deze specifieke doelgroep.
Dat kunnen werkgerelateerde vragen zijn bij socratische gesprekken in organisaties, of alledaagse, herkenbare, wezenlijke vragen wanneer een groep onbekenden samen filosofeert.

  • Wat mag je voor een patiënt beslissen?
  • Mag een rechter een persoonlijk oordeel hebben?
  • Mag je liegen tegen vrienden?
  • Wat is een onfatsoenlijke vraag?


Het onderzoek wordt gedaan aan de hand van een concrete ervaring van één van de deelnemers.
Iemand die inderdaad loog tegen een vriend en ook vond dat dat mocht.
In de context van dat ene verhaal wordt dan onderzocht of er hier inderdaad sprake was van liegen en of dat ook mocht, en waarom dan wel of waarom dan niet. Dit verhaal wordt onderzocht en getoetst op waarheid; wat is nu werkelijk waar in deze situatie?
Het gaat daarbij nadrukkelijk niet om het oplossen van problemen of het voeren van een discussie, maar om het expliciteren, uitwisselen en aanscherpen van visies.  

Het onderzoeken van een concrete situatie geeft scherpte en diepte aan het gesprek; grote etiketten als ‘vrijheid’, ‘liegen’, ‘rechtvaardigheid’ of ‘vriendschap’ krijgen immers alleen betekenis als je ze ook werkelijk ergens op plakt.

Levert een socratisch gesprek dan ook nog wat op?
Jazeker, een socratisch gesprek levert verschillende dingen op:

1. Inzicht
Je verwerft een dieper inzicht in je eigen denken en in dat van de ander.
Je komt erachter wat iemand denkt en waarom. Je ontdekt overeenkomsten en verschillen en je eigen overtuigingen tekenen zich daardoor scherper af. Hierdoor ontstaat ruimte voor verbinding, contact en wederzijds begrip.
De denkervaring van een socratisch gesprek draag je nog lang met je mee en het zorgt ervoor dat je je eigen en andermans opvattingen minder als vanzelfsprekend ziet.

2. Vaardigheid
Door het voeren van het socratisch gesprek leer je een aantal gespreksvaardigheden:
– het eigen denken analyseren
– je leert jezelf helder uitdrukken
– je leert goede onderzoeksvragen formuleren

3. Houding
Door deel te nemen aan een socratisch gesprek ontwikkel je de onderzoekende houding die daarvoor nodig is.
Je leert:
– werkelijk te luisteren naar wat iemand zegt
– de gesprekspartner ruimte geven
– elkaar durven en willen bevragen

4. Kennis en denkruimte
Door het socratisch gesprek krijg je inzicht in het gespreksonderwerp; de woorden en begrippen die ermee samenhangen krijgen een nieuwe en diepere betekenis. Je creeërt daarmee denkruimte voor jezelf; is het eigenlijk wel waar wat ik denk?
Daarmee ontstaan ook nieuwe opties: opties om anders te denken, anders te handelen.

Tekst deels ontleend -met dank- aan Hans Bolten


Zelf een socratisch gesprek organiseren?
Dat kan! Ik kom graag langs als gespreksleider.
Neem even contact op, dan plannen we samen een datum. Een socratisch gesprek kan bij je thuis worden georganiseerd, in de organisatie of op een externe locatie.
Jij regelt de deelnemers (6-10) en zorgt voor koffie/thee, ik begeleid het filosofisch onderzoek.
De deelnemers gaan gegaranderd met een intrigerende, intense ervaring terug naar huis!